Inson aybi bilan yo‘q bo‘lib ketgan va tarixda abadiy qolgan 7 ta hayvon
Inson Yer yuzidagi eng aqlli mavjudotlardan biri hisoblanadi, ammo tarix shuni ko‘rsatadiki: sivilizatsiya rivojlanishi har doim ham tabiat uchun oqibatlarsiz kechmagan. Inson aybi bilan yo‘q bo‘lib ketgan 7 ta hayvon bizga atrof-muhit muvozanati qanchalik nozik ekanini eslatadi.
City News Life jamoasi bir vaqtlar odamlar bilan bir davrda yashagan, ammo abadiy yo‘qotilgan noyob hayvonlar haqida ma’lumot tayyorladi. Ularning yo‘q bo‘lib ketishiga ov qilish, yashash muhitining buzilishi, ekotizimlarning o‘zgarishi va insonning tabiatga ehtiyotsiz aralashuvi sabab bo‘lgan.
Nima uchun sayyoramizda hayvonlar yo‘q bo‘lib ketmoqda?
So‘nggi asrlarda insoniyat atrof-muhitni keskin o‘zgartirdi. O‘rmonlar shahar va aholi punktlariga aylantirildi, tabiiy hududlar qisqardi, ko‘plab hayvonlar esa ommaviy ov obyektiga aylandi.
Ba’zi turlar yuzlab yillar davomida asta-sekin yo‘qolgan bo‘lsa, boshqalari bir necha o‘n yil ichida butunlay yo‘q bo‘lib ketdi. Bugungi kunda inson aybi bilan yo‘q bo‘lib ketgan 7 ta hayvon hatto juda ko‘p sonli turlar ham xavf ostida qolishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Ekologlarning ta’kidlashicha, bitta turning yo‘qolishi faqat o‘sha hayvonga emas, balki butun tabiiy zanjirga ta’sir qiladi.
1. Sayohatchi kaptar
Bir vaqtlar sayohatchi kaptar Shimoliy Amerikadagi eng ko‘p uchraydigan qushlardan biri bo‘lgan. Ularning soni milliardlab bo‘lgan.
Ammo ommaviy ov va o‘rmonlarning yo‘q qilinishi populyatsiyaning keskin kamayishiga olib keldi. Odamlar uzoq vaqt davomida bunday ko‘p sonli turni butunlay yo‘q qilish mumkin emas deb o‘ylashgan.
Sayohatchi kaptar tarixi insonning hayvonlar yo‘qolishiga ta’sirini ko‘rsatuvchi eng mashhur misollardan biriga aylandi.
2. Tasmaniya bo‘risi
Tasmaniya bo‘risi yoki tilatsin Avstraliya va Tasmaniyada yashagan noodatiy yirtqich hayvon edi.
Insonlar kelganidan keyin uni xo‘jalik uchun xavf deb hisoblab, faol ravishda yo‘q qila boshlashdi. Bundan tashqari, tabiiy yashash hududlarining qisqarishi va kasalliklar ham ta’sir ko‘rsatdi.
Bugungi kunda bu tur butunlay yo‘q bo‘lib ketgan deb hisoblanadi, ammo unga bo‘lgan qiziqish hanuzgacha saqlanib qolgan.
3. Dodo — yo‘qolgan hayvonlar ramzi
Dodo qushi Mavrikiy orolida yashagan va uning tabiiy dushmanlari deyarli bo‘lmagan. Shu sababli u odamlardan qo‘rqmagan.
Odamlar va yangi hayvonlar orolga kelganidan keyin dodo tezda xavf ostida qoldi.
Tabiat tarixida dodo noyob turning qanchalik tez yo‘q bo‘lib ketishi mumkinligining ramziga aylandi.
4. Steller dengiz sigiri
Steller dengiz sigiri XVIII asrda kashf etilgan yirik dengiz sutemizuvchisi edi.
Faol ov sababli bu tur inson tomonidan kashf etilganidan keyin 30 yildan kamroq vaqt ichida butunlay yo‘q bo‘lib ketdi.
Bugungi kunda bu hayvon tarixi insonning tabiatga ta’sirini nazorat qilish qanchalik muhimligini eslatadi.
5. G‘arbiy qora karkidon
G‘arbiy qora karkidon Afrikada yashagan karkidon kenja turlaridan biri edi.
Uning yo‘q bo‘lishining asosiy sababi noqonuniy ov bo‘ldi. Saqlab qolish harakatlariga qaramay, hayvonlar soni kamayishda davom etdi.
Natijada bu kenja tur rasman yo‘q bo‘lib ketgan deb e’lon qilindi.
Karolina to‘tiqushi — 1918-yil, shlyapalarni bezash uchun ishlatilgan yorqin patlari sababli qirib tashlangan.
6. Karolina to‘tiqushi
Karolina to‘tiqushi avvallari Shimoliy Amerikada uchraydigan yorqin rangli qush edi.
Uning yo‘qolishi yashash joylarining kamayishi, ov va atrof-muhitdagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq.
Bugungi kunda bu turni faqat eski rasmlar va muzey namunalarida ko‘rish mumkin.
7. Pireney tog‘ echkisi
Pireney tog‘ echkisi zamonaviy davrda yo‘q bo‘lib ketgan hayvonlardan biri hisoblanadi.
Uning yo‘qolish sabablari inson faoliyati, yashash hududlarining qisqarishi va hayot sharoitlarining o‘zgarishi bilan bog‘liq.
Bu turning tarixi zamonaviy texnologiyalar ham har doim o‘tmishdagi xatolarni tuzata olmasligini ko‘rsatadi.
Hayvonlarning yo‘q bo‘lib ketishini to‘xtatish mumkinmi?
Garchi inson aybi bilan yo‘q bo‘lib ketgan 7 ta hayvonni tabiatga qaytarish imkonsiz bo‘lsa-da, ularning tarixi boshqa turlarni himoya qilishga yordam beradi.
Bugungi kunda qo‘riqxonalar, populyatsiyalarni tiklash dasturlari va tabiatni asrash bo‘yicha xalqaro loyihalar yaratilmoqda.
Har bir yo‘qolgan tur — insonning qarorlari sayyoramiz kelajagiga ta’sir qilishini eslatib turadi.
Yava yo‘lbarsi — 1970-yil, plantatsiyalar uchun o‘rmonlarning kesilishi va “zararkunanda” sifatida ovlanishi natijasida yo‘q qilingan.
FAQ — Ko‘p beriladigan savollar
Nima uchun hayvonlar inson sababli yo‘q bo‘lib ketadi?
Asosiy sabablar — yashash muhitining buzilishi, haddan tashqari ov qilish, tabiatning ifloslanishi va tabiiy muvozanatning buzilishi.
Yo‘qolib ketgan hayvonlarni qaytarish mumkinmi?
Olimlar bunday imkoniyatlarni o‘rganmoqda, ammo yo‘q bo‘lib ketgan turlarni to‘liq tiklash juda murakkab jarayon hisoblanadi.
Nega noyob hayvonlarni saqlash muhim?
Har bir tur ekotizimning bir qismidir. Hayvonlarning yo‘qolishi butun tabiiy muhitga ta’sir qilishi mumkin.
